Оқу сауаттылығы · ҰБТ сұрағы №14048
Жаңбыр жауғаннан кейінгі топырақтың өзіне тән иісін көпшілік біледі. Ғалымдар бұл иісті «петрикор» деп атайды. Оның пайда болуында бірнеше құрамдас бөлік бар. Құрғақ мезгілде кейбір өсімдіктер топыраққа немесе жыныс бетіне ұшпа майлы қосылыстар бөліп шығарады, олар жаңбыр жауғанша жиналып тұрады. Сонымен қатар топырақтағы кейбір бактериялар геосмин деп аталатын зат түзеді; адам мұрны оның өте аз мөлшерін де сезеді. Жаңбыр тамшысы кеуекті бетке түскенде ұсақ ауа көпіршіктері пайда болады. Олар жарылған кезде осы заттарды ауаға көтеретін ұсақ тамшыларды — аэрозольді — шығарады. Бұл құбылысты зерттеушілер жоғары жылдамдықты камералардың көмегімен бақылаған. Сондықтан иіс тек топырақтың өзінен емес, оның бетіне түскен тамшының қозғалысынан да туады. Жеңіл жауған жаңбырда бұл құбылыс күштірек байқалады, себебі тамшы баяу түседі де, көпіршік көбірек түзіледі. Қатты нөсер кезінде тамшылар тез әрі күшті түседі, сондықтан көпіршіктердің жарылуынан шығатын аэрозоль аз болады және иіс әлсіздеу сезіледі. Кейбір ғалымдар адамның топырақ иісіне осыншалық сезімтал болуын табиғатта су көзін іздеген ата-бабалардан қалған қасиет болуы мүмкін деп болжайды. Бірақ бұл — әзірге дәлелденбеген пайымдау.

Мәтіннен қай жағдайда иістің әлсіз сезілетіні шығады?

Дұрыс жауабы мен түсіндірмесі
Жауабы: Тамшылар тез әрі күшті түскен нөсерде

Қатты нөсерде аэрозоль аз түзіледі де, иіс әлсіздеу сезіледі; жеңіл жаңбырда керісінше.

«Табиғат құбылыстары» тақырыбынан тағы